Lista bohaterów

Wstęp

Wracamy do obrazu Pożegnanie Europy, gdzie w scenie zbiorowej Powstańcy Styczniowi stoją przed obeliskiem granicznym Europa-Azja i symbolicznie żegnają się z dawnym światem. Ruszają na Syberię i nikt z nich nie wie czy kiedyś wrócą do kraju. Aleksander Sochaczewski namalował kilkadziesiąt postaci, część z nich jest zidentyfikowana i opisana przez samego malarza w specjalnym szkicu z rozrysowanymi postaciami, numerami oraz nazwiskami. Jest ich trzydzieści. Szczegółowy opis postaci oraz sam szkic autor umieścił w przewodniku po brukselskiej wystawie w 1897 roku.

Jak mówią historycy, nie jest możliwe, żeby wszystkie wymienione tu osoby mogły spotkać się w tym samym czasie i miejscu jednocześnie. Łączy je jedno – wszystkie zostały skazane, za udział w Powstaniu Styczniowym lub inne działania antycarskie, na zesłanie – katorgę lub przymusowe osiedlenie. Większość trafiła do Usola, gdzie zesłano także Aleksandra Sochaczewskiego. Znał ich wszystkich, bo wiele lat spędzili razem na Syberii. DLatego je namalował, ale nadal nawet 40 lat po Powstaniu Styczniowym nie mógł o nich pisać zbyt szczegółowo. Tłumaczył to we wstępie do brukselskiej wystawy.

Myślę, że widz będzie lepiej mógł zrozumieć mój obraz, jeśli zainteresuje się nim bardziej i spojrzy na opisy poświęcone osobom, które przedstawiłem i które doświadczyły tego samego losu, cierpiały te same udręki co ja.
Data tych wydarzeń jest jeszcze zbyt świeża, abym mógł sporządzić biografie moich przyjaciół i towarzyszy.
… obawiam się, że zaszkodzę tym z moich towarzyszy, którzy jeszcze żyją lub nawet ich rodzinom, ponieważ mój nieszczęśliwy kraj nie jest w lepszej sytuacji niż czterdzieści lat temu, ani pod względem politycznym, ani społecznym. Jest podzielony między trzy mocarstwa, które starają się zniszczyć jego macierzysty język, obyczaje, a częściowo nawet religię; chcą sprawić, by zapomniano, że kiedykolwiek istniała Polska!
Jest to gorąca miłość do kraju, a przede wszystkim nieugięta wola jego wyzwolenia, za którą tak wielu Polaków zapłaciło, niektórzy życiem, inni wieloletnimi latami męczeństwa.

A.Sochaczewski, Figures d’exiles politiques, 1897
biblioteka narodowa/polona

Obraz i szkic

Obraz Pożegnanie Europy ma ponad 3 x 7 m. Szkic zaś ma wymiary 52 x 92 cm i najlepiej różnicę w wielkości oddaje zdjęcie z wystawy we Lwowie w 1913 roku. Szkic na pewno był prezentowany na wcześniejszej brukselskiej wystawie w 1897 r. Wiemy, to bo sam malarz zawarł wzmiankę w przewodniku po wystawie, a obraz prezentowano zawsze z legendą , czyli szkicem.

Aleksander Sochaczewski do naszkicowania 30 postaci użył węgla i papierowego podłoża. Rysunek niedawno przeszedł renowację.

Identyfikacje

Aleksander Sochaczewski narysował, ponumerował i podpisał postaci. Zaczął od lewej strony obrazu, od Ignacego Eichmillera, który na granicznym obelisku pisze słowa Jeszcze Polska nie zginęła. To numer 1. Po przeciwnej stronie obelisku, a po prawej na obrazie, są umieszczone pozostałe postaci. Koncentrują się wokół słupa granicznego. Z numerem 4 jest sam Aleksander Sochaczewski, za nim w głębi obrazu kolejna grupa postaci, wśród nich książe Czetwertyński (7) i hrabia Bniński (6). Inna grupa, w bliższym planie, to między innymi dwaj doktorzy: Migurski (23) i Łagowski (24). Z najdalszymi numerami, ale za to na obrazie w najbliższych planach, to klęczący Jan Frankowski (29) i Anna Józefa Gudzińska (30) siedząca na ziemi, Warszawianka skazana na katorgę.

Lista

Na szkicu wymieni są Powstańcy Styczniowi lub działacze niepodległościowi, działacze antycarscy aresztowani i zesłani po 1863 roku. Niektórym towarzyszyły rodziny.

1	Ignacy Eichmiller
2	Michał Wielhorski
3	Mieczysław Wielhorski
4	Aleksander Sochaczewski
5	Serafin Szaszkow
6	Roman Bniński
7	Włodzimierz Czetwertyński
8	Julian Kędrzycki
9	Bolesław Łoziński
10	Mikołaj Czernyszewski
11	Aleksander Oskierko
12	Afanazy Szczapow
13	Jakub Gieysztor
14	Feliks Zienkiewicz/Zienkowicz
15	Piotr Zajczniewski
16	książe Yoppe-Bej/Bey
17	Karol Nowakowski
18	Adolf Szukszta
19	Apolinary Hoffmeister
20	Książe Kayssak
21	Jerzy Peszyński
22	Ignacy Trzaskowski
23	Lucjan Migurski
24	Józef Łagowski
25	Wacława Bnińska
26	Konstancja Łozińska
27	Olga Łagowska
28	Aleksander Czekanowski
29	Jan Frankowski
30	Anna Józefa Gudzińska

Szkic obecnie nie jest wystawiany, ale my mieliśmy możliwość przyjrzenia się mu bliżej. Na kolejnych ilustracjach, dla ułatwienia, zaznaczono obszar „objęty” szkicem oraz postaci wymienione w legendzie.

W kolejnych wpisach przyjrzymy się bliżej opisanym postaciom, a zainteresowanych obrazem Pożegnanie Europy odsyłamy do naszego filmu.