Symboliczny obraz i symboliczna scena, którą malarz namalował na ogromnych rozmiarów płótnie – prawie 3 x 7 m. To największy obraz artysty i początek malarskiego zapisu dokumentującego życie zesłańców. Sochaczewski uwiecznił moment przekroczenia granicy Europy i Azji przez konwój zesłańców. Moment, którego sam doświadczył i który pozostał mu w pamięci do końca życia. Wśród kilkudziesięciu namalowanych postaci jest i autor. Punktem centralnym obrazu jest obelisk – graniczny słup, wokół którego gromadzą się zesłańcy w asyście carskich żołnierzy.
Sochaczewski namalował obraz zbiorowy, ale podzielił go na sceny i plany. W tyle widać horyzont i śnieżną nicość, przy obelisku dostrzegamy grupę osób patrzących na graniczny słup, ich sylwetki są oddalone. Na bliższym planie widzimy pełne emocji sceny.
skazaniec z kozakiem, który groźnie pochyla się nad nim. Ręce ma skute specjalnymi kajdanami i nie może złączyć dłoni. Na twarzy wytatuowane litery KAT oraz ogolone pół głowy i wąsów
dwóch zesłańców z piętnem na twarzach – wytatuowanymi literami – KAT, co oznaczało katorżnika , czyli najgorszy rodzaj kary
przytulona do siebie para, w ich oczach widać łzy
kobieta (Anna Gudzińska) klęcząca z twarzą wzniesioną ku górze, tuż obok przerażony pies – jej wierny towarzysz
młody mężczyzna (I. Eichmiller) piszący ostatnie słowa pożegnania na granicznym obelisku
Widzimy grupę kilkudziesięciu osób, jedne modlą się, inne płaczą, jeszcze inne są pogodzone z losem. Każdy jednak zadaje sobie pytanie, czy będzie im dane wrócić z zesłania i czy Polska będzie wolna?
To bardzo sugestywne sceny, które ukazują emocje, ale warto przyjrzeć się obrazowi dłużej i bliżej, bo zobaczymy wtedy mnóstwo szczegółów: rodzaje kajdan, piętna na twarzach, oznaczenia na ubraniach skazańców, co mieli przy sobie podczas podróży, jak byli ubrani, towarzyszące im dzieci . Jest to zapis dokumentalny, dzięki któremu mamy „wgląd” w tamte czasy.
Charakteru dokumentalnego dodaje fakt, że kilkadziesiąt sportretowanych osób jest znanych z imienia i nazwiska, są to postaci historyczne. Do obrazu powstało wiele szkiców – niektóre opisane nazwiskami, natomiast jeden rysunek zawiera spis nazwisk z numeracją i szkic 30 postaci umiejscowionych na obrazie. Zapraszam do kolejnych wpisów, w których będziemy identyfikować bohaterów i ich opisywać, wrócimy do wątku obelisku i nie tylko. Jest o czym pisać.
