Ignacy Eichmiler (Eichmiller) to postać która była legendę wśród syberyjskich zesłańców. Może dlatego Aleksander Sochaczewski umieścił go na grupowym szkicu jako numer 1 tuż obok granicznego obelisku. Więcej o samym szkicu w innym wpisie tego bloga.
Na obrazie Pożegnanie Europy ta scena jest bardzo symboliczna i pełna emocji. Młody Warszawiak pisze Jeszcze Polska nie zginęła, słowa przyszłego polskiego hymnu. Kim był Ignacy Eichmiler i za co został zesłany?
Z metryki z Kościoła Św. Krzyża wynika, że Ignacy Eichmiller urodził się w 1841 r. w Warszawie, a jego rodzice mieszkali wówczas na Krakowskim Przedmieściu. Eichmilerowie zajmowali się stolarstwem i on także wykształcił się w tym kierunku.
Kilka źródeł trochę inaczej przedstawia okoliczności i powody jego zesłania. Wg Aleksandra Sochaczewskiego i jego opisu był Powstańcem Styczniowym, wg innych źródeł był aresztowany za udział w antycarskich manifestacjach w 1861, siłą wcielony do rosyjskiego wojska i skazany na śmierć za odmowę złożenia przysięgi na wierność carowi. Karę złagodzono, ze względu na młody wiek skazańca, na zesłanie na Sybir i katorgę – wspominał Marian Dubiecki, bliski współpracownik Romualda Traugutta, członek powstańczego Rządu Narodowego i zesłaniec syberyjski, na łamach pisma Bluszcz.
Ignacy Eichmiler postać tragiczna, nie doczekał końca zesłania i zginął w dramatycznych okolicznościach, które opisał także Aleksander Sochaczewski w przewodniku do brukselskiej wystawy. Pamięć i legenda o nim przetrwały kilkadziesiąt lat.
Po zwolnieniu z robót przymusowych uzyskał pozwolenie na zamieszkanie w Irkucku, gdzie jego zawód szybko dał mu pewne pocieszenie. Jako pobożny katolik poświęcił swoją pasję odnowie kaplicy. Gotycki ołtarz, który wyrzeźbił, uchodził za arcydzieło; ale sława, którą tam zyskał doprowadziła do tragedii. Generał Sinelnikow został mianowany Generalnym Gubernatorem Wschodniej Syberii. Zważywszy na talent Eichmillera, dał mu instrukcje dotyczące odnowienia teatru. Eichmiller zabrał się do pracy i wywiązał się z niej ku zadowoleniu rady miejskiej. Jeszcze przed otwarciem gmachu odwiedził go Generalny Gubernator: zupełny ignorant, ale brutalny w stosunku do niego, skrytykował pewne szczegóły, których nie pamiętał, aby sam nakazał…
Figures d’exilés politiques, a.sochaczewski, 1897
ogarnięty wściekłością, okrył nieszczęsnego artystę obelgami, ten jak tylko mógł, próbował zachować zimną krew, aż satrapa podsunął mu pięść pod nos, skończyło się energicznym uderzeniem w twarz Jego Ekscelencji…
Marian Dubiecki w tym samym czasie co Ignacy Eichmiller przebywał na przymusowym osiedleniu w Irkucku. W swoich wspomnieniach opisywał, że farsą był sąd wojskowy, który jeszcze nie wydał wyroku, a już wykopano dół dla Ignacego Eichmillera. Karę śmierci przez rozstrzelanie wykonano 11 listopada 1872. Do końca miał mu towarzyszyć wierny pies.
Eichmiller zrzucił czapkę i donośnym głosem zawołał: Polsko nieszczęśliwa i droga żegnaj! Na jego grobowcu, który znajduje się na pustym polu w pobliżu Irkucka, widywano przez kilka lat kwiaty, które nieznane ręce składały w hołdzie męczennikowi…
Figures d’exilés politiques, a.sochaczewski, 1897
To właśnie to miejsce -plac za Irkuckiem na drodze Jakuckiej, gdzie miano rozstrzelać i pochować Ignacego Eichmilera, a wcześniej przed nim przywódców i uczestników Powstania Zabajkalskiego z 1866 r. : Józefa Rejnera, Cypriana Celińskiego, Władysława Kotkowskiego i Gustawa Szaramowicza. Tak opisał to miejsce w swoich wspomnieniach Wacław Lasocki i załączył poniższą ilustrację.
Na forum portalu Polskiego Towarzystwa Genealogicznego, kilka lat temu pojawił się wpis po rosyjsku – treść po przetłumaczeniu brzmi tak: „Tysiąc osiemset siedemdziesiątego drugiego roku, dnia jedenastego listopada o godzinie jedenastej rano, po zatwierdzeniu przez Generalnego Gubernatora Syberii Wschodniej wyroku sądu wojskowego za uderzenie w twarz Generalnego Gubernatora oraz za obraźliwe słowa został zastrzelony za placówką Jakucką na przedmieściach Znamenskiego, zesłaniec polityczny Ignacy Eichmiller, spowiadał się i przyjął komunię. Miał 33 lata. Został przygotowany na śmierć przez proboszcza kościoła katolickiego w Irkucku – Krzysztofa Szwernickiego (Szwermickiego). Jego ciało zostało pochowane tego samego dnia w miejscu egzekucji za wspomnianą placówką” i autor wpisu podaje źródło: księgi metrykalne cerkwi w Irkucku za 1872 rok w Narodowym Archiwum Historycznym Białorusi.
Więcej o obrazie Pożegnanie Europy w filmie na naszym kanale You Tube – poświęconemu Aleksandrowi Sochaczewskiemu i jego czasom